Category: Articles

NLD le Tualto Party Ih Danglamnak

NLD ih Chin MP le Chin tualto party ih Chin MP hi an bangaw hrimhrim lo. NLD ih Chin MP cun, NLD party remtinak tel loin ziang hman a sim ngam lo a sim thei lo ti cu zapi theih a si.

Pi bik Suhkyi a lungawi lo pang cun, mi men men ah an cang cih ding ti an thei. Zo si Pi Suhkyi duh lo zawng sim le rel ngam? Chin party ih MP cun a tha a timi cu a duh dan in a sim thei a tuah thei. Party policy thipi bik khal Chin miphun thu a si. Curuangah, NLD ih Chin MP le Chin party ih Chin MP cu Chin miphun hrangah an bangaw lo lawlaw. Tahthim theih an si lo.

Chin NLD Party le Chin Tualto Party Danglamnak NLD ih Chin MP le Chin party ih Chin MP hi an bangaw lo lawlaw. An bangawk lonak tlangpi cu himi Cahram ih kan ngan tummi a si. NLD ih Chin MP cun, NLD party remtinak tel loin ziang hman a sim ngam lo a sim thei lo ti cu zapi theih a si. Pi bik Suhkyi a lungawi lo pang cun, mi menmen ah an cang cih ding ti an thei. Zo si Pi Suhkyi duh lo zawng sim le rel ngam? Chin party ih MP cun a tha a timi cu a duh dan in a sim thei a tuah thei. Party policy thupi bik khal Chin miphun thu a si. Curuangah, NLD ih Chin MP le Chin party ih Chin MP cu Chin miphun hrangah an bangaw lo lawlaw. Tahthim theih an si lo. By Zalen Chinland.

 

IMG_6043.JPG

Advertisements

Tulai Boruak 52

By Jedidya Lal Lian Zual

Chin National Day Thlirvelnak

A vawi 71 nak Chin National Day hmuntin ah hman a si. Hakha khawpi ah cun Ramkawm President U Win Myint in a hung hmanpi. President cun, “Chin miphun cu miraltha le rinum nan si” a ti. Cuhleiah President cun a vawi 71 nak Chin Miphun Ni hrang duhsaknak capi pawimawh tak a hlan. CND sung Hakha ah zudawr hmuahhmuah khar a si. Cuhleiah Falam, Thantlang, Tahan, Ngaphe, Naypyitaw, Yangon, Malaysia, Singapore, Mandalay, Rihkhawdar le leitlun hmunkip ah an hmang.

Chin Pawlpi Mizoram tawlrel mi Chin Miphun Ni, Aizawl cun ngaihven a hlawh nasa. Ramsung ihsin Falam Phunsang Tlawngta Pawlkawm in an hawng hmanpi hleiah Mizoram Chief Minister Pu Zoramthanga le CPP President Pu No Than Kap cu khuallian ah an sawmih an hmanpi hi a si.

Pu Zoramthanga cun, “Tui sun khan Mizoram State Day a vawi 32 nak kan hmangih… tu hi kan Chin National Day kan hmang leh hi Pathian remruat a si…Miphun pakhat, thisen zawm, nunphung pakhat kan si. India ah cun Mizo kan si ih Myanmar ah cun Chin kan si…Pathian in hmun khatih in hruaikhawm tikcu a thleng leh men thei a si” a ti. Cuhleiah Pu Rama cun, “India acozah cun Kawlram bawm a duh tikah kan Chinram ih thil tul bawl dingin kan sim ding. Falam ih Surbung Airport kha pi 11000 lai tuah thei a si laiah acozah in pi 6000 lawng an tuahsak ding ruangah pi 8000 tal tuahsak dingin le mero a tam ruangah ziangtik khalih tum thei dingin ILS timi bunsak ding khalin India acozah kan sim ding” a ti.

Pu No Than Kap khalin, “Ka raih in rak duat nasa ih kei in duat cun nannih khal an lo duat ding. Hitin kan duataw tawn dingih kan pumkhataw vivo ding. Huatawk tawn, tenawk tawn hnakin duhawtawk le duatawk tawn ding a si… Ramri in in then hlah seh, unau kan si, thisen zawm kan si thu cu ka rel nawn lo ding…Mir amah mikhual nan si le an nunphung le tidan zahsak uh, thuawih uh, rittheihthil le danpahbalnak tuah hlah uh” a ti.

Khualzahum Pu L. Ramdinliana(President, Mizo Zirlai Pawl), “Mizoram hi Zo hnahthlak zate ta a si. Aizawl hi kan Jerusalem a si ruangah Myanmar ihsin khal kan kilhim a tul, Bangladesh ihsin khal kan kilhim a tul. A san cu kan ta vek a si” a ti. Cuhleiah, “Kan pipupawl umnak ram hi sahthlak vivo a si. Assam in in nawr ih MZP in cawlhbuk kan sak khan Assam palik in in vua, in kap. Culaiah Mizoram acozah kan ko awih thei lo, Mizoram mipi ka ko awi thei lo. Curuangah Pathian hnenah thla kan cam ih a sannak Myanmar, Manipur le Bangladesh ih unaupawl an si. Ei ding in kuattu, meithal nan duh maw in titu khal Myanmar unau nan si. Lungawi thu kan lo sim taktak. Harsatnak nan tawn pang cun MZP in kan lo dinpi ding” a ti.

Yangon ih All Chin Society tuah mi Chin National Day mandate tuahdan cun Chin hmelhmang le rim a nam lo ruangah sawisel a hlawh nasa. A tuah zikte ah thlengsal a si. Naypyitaw lam khalah Asho Chin pawl thawn naihaw sin dingin Chin Social Organization tawlrelnakin khawte ah hman a si. Malay lam khal ah an hmang. US lam khalah hi ca kan ngan laiah an timlamaw rero lai.

A dik mi, el theih lo pakhat cu Chinmipawl hin kan hnam kan duhdawt ih kan Miphun Ni khal kan ngai pawimawh ti hi a si. Duhdawt dan thiam vivo dingih kan zir vivo cu a tul men thei.

Photo: Pu Zoramthanga &Pu No Than Kap, FPTP

“A KUT HNIH LE A KE HNIH IH KHEN BET MI MISUAL PA IN A RUNDAMNAK DING HRANGAH ZIANGHMAN A TUAN THEI LO”

“A KUT HNIH LE A KE HNIH IH KHEN BET MI MISUAL PA IN A RUNDAMNAK DING HRANGAH ZIANGHMAN A TUAN THEI LO”

Adam ihsin kan sinak sual, kan sualnak ruangah Pathian thinhengnak, camsiatnak le Hremhmun tla dingih Dan khiah zo mi kan si ih, kan aiawh ah Jesu Khrih thinglamtah Cross par ah an khenbet zawngah rukru (misual) pahnih khal an khenbet ve kha. Pakhat kha cun Jesu kha sawisel, setet (blaspheme) phah in, “Khrih ngaingai na si le runaw aw la kan nih khal in run aw,” a ti, cun “Pakhat sawn in kawk phah in Pathian hman na tih lo, bangrep tei’ thiamlo in co tir hi, kan nih cu tuar tlak kan si, a nih cun zianghman palh/sual/mawhnak a nei lo,” a ti. “Cun Jesui’ hnen ah, ‘Bawipa na uknak ram ih na rat tikah I hngilh aw hlah maw’ a ti. Cun, “Jesuh in tuisun ah ka hnen ah Paradise ah na cawl ding,” a ti (Luke 23:39-43).

Khai mi sual pa kha “A kut hnih in an khen bet ih a rundamnak ding hrangah zianghman hna a tuan thei lo, a ke hnih in an khenbet ih Jesu khal a pan thei lo. A si nan Jesu Pathian thilpek (laksawng) kha a thei ngah ih a lak in a co.” D.L. Moody. Leilung sem tir in a cem tiang ah san hmuahhmuah (All dispensations) ah Rundamnak cu zangfahnak zumnak ruangah a si Ephesians 2:8-9. Cross par ih misual pakhat pa vekin kan kut pahnih le kan ke pahnih in Jesui zawngah khen bet mi kan si Galatians 2:20, kan mah te in tuahsuak thei le Pathian pan thei kan si lo. In pekmi (Free offer) theih fiang ih lak (Pathian thu theih fiangnak + Lungkim zumnak) in rundam kan si John 3:16; Rom. 10:17.

By Saya Ezra L. Nei Thang

Daan Hrampi Remtu Ding Committee Cazin Suak Zo

Daan Hrampi Remtu Ding Committee Cazin Suak Zo

2008 Daan Hrampi remtu ding committee sungih a tel dingmi palai hmin cazin cu February 18, 2019  ni ah nemhnget a si zo thu theih a si.

NLD in minung 20, Ralkap lam in minung 8, USDP in 2, pulpak in 1, party dang komkhawm 14 sungin palai 1 cio, tiin then a si.

NLD party in Hlutdaw hotu sang Dr. Myat Ngyana Soe cu sungtuan (Secretary) dinhmun ah ret a si. 88 san lai ih tlawngta hruaitu pakhat U Htay Win Aung @ U Phone Cho cu sungtuan bawmtu ah hril a si.

Ralkap lam ihsin MP Than Soe cun daan hrampi rem ding thu a voi 2nak an rel lai ah ralkap lamin minung 8 lawng an tel thei ruangah 17% lawng a siih a mal tuk tin lungkim lonak a rak langter dah. Ziang an bang vivo ding ti cu mipi ih hlir bikmi a si.

IMG_5862

Source: Phidaungsu Hluttaw Facebook Page

Media le Chinram

By Dr. Run Bik

Media le Chinram

Media timi tong kam hi English a si nan tulai ahcun kawl tong khal in an hmang thluh zo. Cuti vek thotho in Lai tong khal ih kan hman a tul a si hi. Cule media kan ti tikah phun 2 a um ih cucu print media le electronic media ti pawl an si ding. Print media ah hin monthly magazine, fortnightly (thla khat ah voi-2) magazine, weekly magazine pawl an um ih, hmu hrek khat ahcun thla 2 ah voi khat suak, thla 3 ah voi 1 suak le kum 1 ah voi khat suak magazine ti vek tla an um.

News paper pawl ah cu nitin daily hi an si bik ko. India ram ah cun nitin suak pawl hi kum 1 ah ni 2, holi ni le Diwali ni lawng ah an cawl ih, cumi um dan cu Hindu pawl ih puai tum bik Holi ni zing ahcun a mizan sun ih thuthang an rak lakmi pawl thawn an suah. Asinan holy ni kha newspaper suahtu pawl ih an sungkhat an rualpi pawl thawi an hman duh ruangah Holi ni ah an cawl ih, a thaisun ah cun paper an suah lo. England khal ah kum 1 ah ni 2 lawng an cawl ih, cucu Christmas ni le a thai sun (Dec. ni 25 le 26) ni lawng ah an cawl. Mizoram ih thuthangca pawl cu Sunday sun lawngah an zem lo ih, zarh khat ah ni 6 an suah tinak a si. Mizoram ih thuthangca tumbik Vanglaini cun ni khat ah copy 45000 lai an suah ih, nikhat rori ah tualsung faknak (advertisement) ihsin Rs.20,000 (Ks.ting 3) a ngah thu editor Pu K.Sapdanga cun i sim. Vanglaini ih tuan ve Pu Zosungsanga Khiangte cun Pu Sapa cun ni khat ih adver. man ngah lo a phan tuk ruangah Sunday ni an colh ti lo cu Vanglaini suah colh a duh lo lawlaw tiin i sim.

Chin ram cu media lam ahcun kan nauhak lai tuk. Website zawng in seseh, newspaper zawngin siseh a suahtu tampi an um nan a tamsawn cu an cawl. Thimnakah, the Chin Voice, Chindwin Today, Falam Post Daily, Chin Thungthang le adtl…. An/kan colhnak san hi a phunphun ruangah a si thei. Asinan mipi lam khal in Midia lam hnatuantu pawl hi bom dan kan thiam deuh le thazang kan pek thiam deuh an tul ti a fiang.

Electronic media ahcun tu hlan ih a rak lar bik cu radio ihsi media suah hi a si. Leilung tlun ih a lar bikmi British Broadcasting Service ( BBC ) hi kum 80 lai ih upa a si. BBC hi British acozah le British mipi sum ih tuah mi a sinan British acozah policy a tan cuang lo. 1982 ih England le Argentina an do awk tum ah tla British MP pawl cun BBC ih anmah an tan lo cu poi an ti thu an rel.

Radio hminthang dang pawl cu, Voice of America (VOA ) le China (Tuluk) ram ih China  Radio International (CRI) tla a si. India ram ahcun All India Radio ( AIR ) an ti ih, AIR hin India ram pumpi thuthang  thannak ah English le Hindi programme an nei ih, cuitlunah state tin ah AIR thotho si cingin an mai tong cio in an nei ve. Thuthimnak ah, AIR Aizawl cun Mizo tong in programme a nei.

Tulai ahcun radio hi Television in a lan nasa. Mi tampi cun TV ih news an zoh thlang. TV hin print media tla a lan thluh ih, print media pawl ih adver. tla a lon thluh ruangah USA tla ah tu hlan khuapi ih hminthang zet Saturday Evening Post tivek pawl tla tu ahcun an tawp thluh.

TV hin radio tla an lan nasa. Asinan TV cu hmun tin ih ken theih a si lo ruangah radio khal neih thotho hi  a thatnak a um.

Lairam hrang khalah media a phunphun thangso seh ti hi kan duh cio ko ding. Cumi ding ahcun kan za teih kan tan tlang a tul a si. Thazang in a si thei, sum le pai in a si thei. Thapeknak lam in a si thei, a siar lam in tla a si thei. Media a cak ahcun kan calai a cak ding a si. Curuangah kan miphun le kan calai thansohnak dingah kan zaten hi hnakin hma la deuh uh si.

Chin Kum Thar Puai Thu Leh Hla

Chin Kum Thar Puai Thu leh hla

Thuhmaihruai

Chin kum thar puai hi Chin phun le hnam in mah le kawh dan cio kan nei. Zahau, sim, laizo, adt…pawlin Fanger tin an ko. Thantlaang, Hakha, lamin “Tho” tin an ko. Lumbang, zangiat lami “Dawng Pui” tin an ko ih Tedim lamin “Khuado” tin, kawh dan a phunphun kan nei cio.

Zo miphun ih kawh daan in puai kan tuah ding tiih buaitu kan si lo hram ka beisei. Mi tampi cu kan pupa pawl ih an tuah duhsannak kha thupi bikah ret lo in a puai hminah kan buai theu. Hi kan buainak hi kan pupa pawl ih an lai kum thar puai, Faanger puai, an tuah duh sannak ngaingai kan theih lo ruangah tla a rak si ttheu.

Hi cahram “article” sungah faanger timi hi ziang a si? Ziangruangah kan pupa pawl in an rak tuah?, Ziangtikah an rak tuah?, Ziangtin an rak tuah?. Tui’ san ah teh kan tuah peh vivo a ttul maw?, Chin kum thar puai le faanger puai teh hi a bangaw maw? timi pawl a um.

1.“Faanger” timi cafang hi ziang a si?

“Faanger” timi cu “Faang” le “Er” timi tongfang pahnih kom ihsin a rami a si ih  kan pi le pu pawl in “laifang tlor” a silole “fangtlor or buhtlor” khi “sang” ah an rak tuah ih cucu “faanger” tiah an rak ko. Mi tamsawn cun “laifang tlor” hi an hmang tam bik ih phun hnih in an rak tuah. Phun khat cu kil li nei in an fun ih cucu “sangpi” tin an rak ko. A dang phunkhat cu a pum sawlte in an rak tuah ih “zawlrit” tin an rak ko.

2.Ziangruangah an rak tuah? Kan pipu pawl in faanger puai an rak tuahnak san panga in ka tarlang duh.

(1). Rawl thar hlawm-awknak hrangah

Faanger puai cu milian le mi farah tiih thleidannak um lo in rawl thar an rak hawm-awknak tikcu caan a si. “Kan pipu pawl ih puai an rak tuah tikah, milian le mifarah thleidaan-awknak a rak tam zet”. Thimnak ah, Mifarah pawl le khuangcawi thei lo pawl tla cu zuu an in hman ah inn sungah tonak an rak ngah ban lo ih inn leeng ah zuu an rak zawh. A sinan, faanger puai caan ahcun milian ee, mifarah ee, khuangcawi thei ee, thei lo ee ti um lo in an zaten bangrep in rawl an rak hlawmaw derhdo. Zuu thawthaw khal an rak in tlang hliahhlo. Cui tikcu le caan cun pum khat an sinak le an duhdawt-awknak a tamter in a hngetter sinsin.

(2). Lungawi thusimnak le thlawsuah dilnak hrangah

“Faanger puai hi kan pipu pawl ih an biakmi khuazing pathian hnenih lungawi thu an rak sim caan a si”. Kan lai thuanthu tha zetih in zingzoi saktu Rev. Thang Tin Sum in Keimah Khawte Fa (1999) timi a cauk sungah faanger ih “a ni hmaisa bik ah pacang pawl in mual rawn ah vok an that ih mual tlang sun tiah an ti (p. 85),” tiah a ngan. Cu theh in khawzing pathian hnenah kum pi kum khat sung lam a hruainak le lo rawl a thlawsuahnak parah lungawi thu an sim. Cui tlunah, a ra laimi kum hrang ih an thlacamnak tikcu le caan a si. Kan pipu pawl in cui kum ih naute suakmi hmuah kha khua bawi inn ah an feh pi ih khua bawipa in thlacamnak a rak neih sak. Cucu “nau lam coih” tiah an ko. A tlun ih ka ngan zo bangin kan pipu pawl in mual tang ih thla an cam tikah, kum hlun par ih lungawi thu an sim lawng silo in kum thar hrang lamhruainak le thuasuah dil in an khawzing pathian hnenah thla an rak cam.

(3). Khuasia khuavang pawl dawinak hrangah

Faanger tikcu a kim cun kan pipu pawl in kum hlun a cem zo ih kum thar a thok zo an ti ih khuasia khuavang pawl an dawi. Ziangti’n an dawi ti le Rev. Thang Tin Sum cun hi ti in a ngan. Faanger puai ih a ni hnihnak cu Nipi ni an ti ih mithi thlarau pawl khal an hung leeng ve ti in an ruat ih an hrangah laizuu tla an rak ret sak. Cun pacang pawl in mithi hla an rak sak. Zaan ah Lente Belrua (hlamphei) sungah faar an vang. Cun an kut in far an vaang ih inn sung, inn leeng le inn tang pawl ah khuasia pawl an um ding tiih an ruahnak pohpoh kha an nawk ciamco ih “Tlangrai, rirai e, suak uh law, kum thar ah nan um thei nawn lo” ti in an au ih mithal tla an kap ih an dawi (TTS, 85).

(4) Kum caang relnak

Faanger puai hi kan pupa pawl ih an kum caang relnak a si. Kum caang rel timi cu kum khat a kim ti ih kum an siarnak a si. Cu ruangah kan pupa pawl cun an fa-te khi faanger puai hlaan ih ni ziat, thlaziat suak a sikhalle faanger puai an thlen cun an fa-te ih kum khi kum khat a kim tiah an siar cih mei.

(5) Leen khawm awknak

Faanger puai ih a nom hleicetnak cu sun ah “sang” tiah an deng ciamco ih zaan a kim cun tlangval hmuahhmuah cu fala umnak inn ah zaan vaar leen khawm awknak an nei. Cucu kan pipu pawl in “cawitawm kai” tiah an ko. Cui cawitawm kai cu inn khat lawng ah si cuang lo in fala umnak inn tinah a burbur in zaan vaar te in nomnak a phunphun an tuah. Khuang le awnmawi a phunphun an tum in hla thatha an seh aw. Cumi in nelawknak, duhdawt-awknak le tanrualnak khat le khat parah a suah ter sinsin.

 

Kan pupa pawl ih faanger tuah daan in kan zir theimi pawl cu:

(1).  Khuazing pathian tel lo in puai an tuah lo.

A tlun lam ih ka tar lang zo bang in Khuazing an Pathian hnen ah lungawi thu an sim ih a ra lai dingmi caan hrang khal thlawsuah an dil a si. Tui san ih faang er puai kan tuah tikah Pathian biaknak tel lo in nomnak lawnglawng ruat in kan tuah pang a si ahcun kan pupa pawl ih faanger puai tuah duhsannak kan thelh ding a si.

(2). Nelawknak le tanrualnak ah an hmang.

Kan pupa pawl in faanger puai an tuah tikah pakhat le khat nel-awknak le thutha ruah-awknak an nei ih tanrualnak ah an hmang. Cu vekin tui san khal ah faanger puai kan tuah tik ah phun le hnam, milian le mifarah thleidan-awknak um lo in Laimi kan sinak ah le Pathian ih fale cio kan sinak ah pumkhat kan si theinak thu le hla lawng ruat in tangdorte le thinsaute in puai kan tuah ding a thupi ngaingai. Faanger puai ih kan tuahmi poh hi pakhat le khat nelawknak, le tanrualnak lam lawng kan tumtah ding a thupi ngaingai.

(3).  Lai nunphung kilkhawi daan in zirh

Kan pupa pawl cu ca an thiam lo nan, an nunphung hlo lo dingah a kilkhawi daan an thiam zet. An kilkhawidaan cu zaan an lennak fala inn ah an mah rori in lai hla mawimawi an sak ih lam mawimawi an lam tikah mino deuh pawl in an cawng hngalh ih cu tiin an nunphun an kilkhawi vivo. Cuvekin, tuisan ah faanger puai kan tuah tikah kan laihla mawi pawl, kan lam pawl le kan laithil phunphun hi kan langter sinsin a tul. Cu ti in nunphung neimi miphun picang kan sinak cu sankhat hnu sankhat a hmun vivo ding a si.

(4). Faanger puai cu ziangtikah an tuah?

Faanger Puai cu lo rawl an lak theh hnu September thlacem ziklam ih thlathul (fullmoon) hmaisa bik ah an tuah. Curuangah September thla lai in October thla lai tiang khi kan pupa pawl in faanger thla tiah an ko. Lorawl lak ka ti tikah tthal rawl si lo in fur ih ciinmi laifang, faangcang le vainim lak tthehnu ih an tuahmi a si. Cui rawllak khawm cu kan pupa tong cun rawllu pet (harvest) tiah an ti.

  1. Ziangti in Puai hmin kan ko ding?

Mah leh hnam cio ih puai kan tuah ding ah cun mah le kawh daan cio ih hman a tha ko. Asinan, mi phun tam deuh huap ih puai kan tuah ding asiahcun mah le kawh daan cio hmin hi thupit ter lo in pum khat in si ter tu hmin kan hril sawn a tul. A tlun lam ih ka ngan bang in faanger puai cu laimi kan pupa pawl ih an kum caang relnak a si ka ti zo bang in kan zate hrangah “Chin Kum Thar Puai” tiah kan ti asiahcun kan pupa pawl ih tuah duh sannak khal a huap ih laimi a tam sawn hrang khal ah a huap biktu hmin a si ko ding tihi ka run tarlang duh bet.

 

Thunetnak

Faanger puai hi Laimi kan sinak langhtertu nunphung thazetmi a si. Kan pupa pawl ih kum caang relnak a si ih rawl thar an lomnak le kum thar an hmuahnak puai a si tiah a tawi zawng cun kan ti thei. Cuti ih faanger puai an tuah tikah Khuazing Pathian hnen ah kum hlun sungih a thluasuah zomi par ah lungawi thu an sim ih kum thar hrang khal ah thluasuah an dil. Cui tlun ah faanger puai an tuahnak thawng in khuapi vaangpi ti in duhdawtawknak le tanrualnak a suah ter sinsin.

Kan tong le hi kan pupa nunphung thazetmi hi tha te in kan kil lo ih kan thih ter ah cun a rei hlan ah nunphung (culture) nei lomi phun hlo kan si ding. Curuangah, kan nunphung tha zetmi pawl hlo lo ding ah kan Chin Kum Thar puai ah hin kan lai hla, kan lai lam le kan nunphung pawl a cang thei tawk ih langh ter kan zuam bet ding a thupi ngaingai. Cuti in kan nunphung tha te ih kan kil khawi theinak dingah le pumkhat te ih kan tanrual sinsin theinak dingah Chin Kum Thar puai hi tuah zuam sin uh si.